2015-02-04T07:57:24+03:00
КП Беларусь

Шкодныя звычкі ў эканамічнай палітыцы: кіраваньне курсам, якому хочацца плаваць

Напрыканцы верасьня адразу некалькі высокіх чыноўнікаў зрабілі заявы наконт таго, што дэвальвацыі ня будзе, прынамсі, “рэзкай”.
Поделиться:
Изменить размер текста:

Але ўжо пачатак кастрычніка адзначыўся гадавым максымумам валютнага курса – 10 кастрычніка даляр каштаваў 8630 рублёў, ці на 7.9% болей, чым гадавы мінімум (8000 рублёў за даляр).Шмат каму прыгадаўся нядаўні жарт пра тое, што “дэваальвацыі ізноў ня будзе”, папаўзьлі чуткі пра нястачу валюты ў асобных абменьніках… але неўзабаве рубель падрос да 8500 і падазрона замацаваўся на гэтай адзнацы. “А можа, так і трэба…” – падумаў бы міфічны беларус. Але большасьць беларусаў ужо даўно не адпавядаюць гэтаму ўстойліваму міфу – асабліва калі гаворка ідзе пра ўласныя грошы. І цікавяцца, ці надоўга ўсталявалася такая падазроная стабільнасьць.

Першае, што варта прыгадаць – гэта тое, што рэжым курсаўтварэньня ў Беларусі называецца “кіраванае плаваньне”. Гэта калі курс усталёўваецца вольна – на падставе попыта й прапановы – але Нацбанк пакідае сабе права продаць ці купляць валюту, калі яе попыт ці прапанова часова зьмянюцца. То бок Нацбанк можа прагназаваць курс, але не плянаваць яго – бо сытуацыя на рынку можа зьмяніцца, зрабіўшы прагнозы няправільнымі.

Апошнім часам на валютным рынку адбываецца менавіта такое зьмяненьне сытуацыі. Па-першае, ад жніўня ў Беларусі ізноў існуе дэфіцыт вонкавага гандлю таварамі, то бок прапанова валюты зьменшылася. Па-другое, попыт на валюту падвысіўся: растуць заробкі, аднаўляюцца інвэстыцыі, і ўсё гэта цягне за сабой імпарт. Атрымаліся ўсе перадумовы для абясцэньваньня беларускага рублю – але яго амаль не адбылося. Падобна да таго, штокурсам ізноў спрабуюць кіраваць.

Сапраўды, забыцца на плянаваьне курсу цяжка – ад 2003 году ён быў прывязаны ці да даляра, ці да кошыка валют, і ўсе прызвычаіліся да яго стабільнасьці. Але, па-першае, гэтая стабільнасьць надта дорага каштавала: на яе падтрыманьне за пяць год выдаткавалі амаль 20 мільярдаў даляраў – і не дапамагло. Па-другое, пасьля дэвальвацыі 2012 году давер да нацыянальнай валюты моцна пахіснуўся. Не вярнуўся ён і праз год адноснай стабільнасьці на валютным рынку: варта было трохі паскорыцца дэвальвацыі, як фізычныя асобы зьменшылі свае рублёвыя дэпазыты на 1.4 трыліёнырублёў. Не дапамаглі нават вельмі высокія адсоткавыя стаўкі па рублёвых укладах. Не дапамаглі – а мо’ й паспрыялі большаму недаверу – заявы пра немагчымасьць дэвальвацыі. Але галоўнае нават ня гэта: штучнае стрымліваньне дэвальвацыі ўва ўмовах даволі высокай інфляцыі прыводзіла да рэальнага ўзмацненьня беларускага рубля – беларускія тавары ад пачатку году рабіліся адносна даражэйшымі за імпатрныя, што стрымлівала экспарт і спрыяла імпарту. А значыць, пагаршала сытуацыю на валютным рынку.

Такім чынам, спробы вярнуцца да кіраваньня курсам ува ўмовах, калі попыт на валюту стала перавышае прапанову, выліюцца ў страту рэзэрваў (нават калі гэта не відно з статыстыкі – калі трэба, у Нацбанку ўмеюць знайсьці дадатковыя крыніцы іх фінансаваньня, дастаткова прыгадаць вядомыя свопы). Кіраваньне курсам можа пагоршыць сальда вонкавага гандлю і да таго ж не дазволіць вырашыць галоўную задачу – вярнуць давер да нацыянальнай валюты (на гэта проста ня хопіць часу – рэзэрвы скончацца). Дык калі кіраваньне курсам неэфэктыўнае, мо’ варта адмовіцца ад заяваў наконт дэвальвацыі – маўляў, курс плавае, Нацбанк тут не пры чым – ды проста не ствараць перадумоваў для завысокага попыту на валюту?

Адказ на гэтае рытарычнае пытаньне амаль відавочны. Амаль – таму што існуе такі рэжым валютнага курсу, які дазваляе бясьпечна зафіксаваць яго ў адносінах да замежнай валюты – валютны камітэт (існуе, напрыклад, у Латвіі). Такі рэжым дазваляе выпускаць у абарачэньне роўна столькі нацыянальнай валюты, колькі ёсьць замежнай валюты ў рэзэрвах. Галоўная ж праблема беларускіх грашовых уладаў палягала ў тым, што грошай друкавалася зашмат, што й мела тыя наступствы, пра якія ўсе ведаюць. Калі ж не фіксаваць курс, а дазволіць яму плаваць (як зрабіла, напрыклад, Польшча), то варта стварыць дадатковыя абмежаваньні на рост грашовай масы – напрыклад, узяць на сябе забавязальніцтвы па інфляцыі. Каб выканаць плянаваны паказчык, Нацбанк стрымліваў бы грашовую прапанову – і створаў праз гэта ўмовы да стабільнасьці на валютным рынку.

Цікава, што ўсё гэта вядома людзям, якія фармулююць эканамічную палітыку. Але чамусьці яны ўпарта ставяць даляравыя паказчыкі па заробках і абяцаюць адсутнасьць дэвальвацыі. Звычка? – Бадай што, але шкодная.

Подпишитесь на новости:
 
Читайте также