Общество20 февраля 2017 23:12

Русские не понимают слова “буська”, но постоянно употребляют белорусские “шуфлядка” и “бярозавік”

21 февраля отмечают День родного языка. «Комсомолка» рассказывает, почему наш язык самый благозвучный, каких белорусских слов не понимают русские, а какие уже давно присвоили
Фото: youtube.com

Фото: youtube.com

Накануне праздника мы поговорили с филологом и ведущей курсов “Мова Нанова” Алесей Литвиновской и узнали интересные факты о белорусском языке, о которых не пишут в школьных учебниках.

Белорусский язык за равные отношения

Как назвать в русском язык одним словом доктора-женщину? Вряд ли вы обратитесь к ней «докторша». В белорусском языке на этот случай есть отличное слово «доктарка». В магазине работает “прадавец” или “прадавачка”. А помогает директору - “сакратарка”. “Дырэктарка”, кстати, тоже может быть. А почему нет, если белорусский язык за равные отношения.

- Наяўнасць раўнапраўных асабовых назоўнікаў - рыса, уласцівая для нашай мовы. У рускай мове - формы «директорка», «директриса» -зніжаныя, гутарковыя. Для нас - тыповыя. Апошнім часам рускамоўныя таксама пераймаюць гэтыя формы, з’яўляюцца так званыя фемінітывы, але пакуль у рускай мове гэта гучыць нязвыкла і хутчэй за ўсё не сустракаецца на тэрыторыі Расіі, - расказывает Алеся Литвиновская.

Еще один пример - белорусское словосочетание “ажаніцца з кім-небудзь”. В отличие от русского «выйти замуж за» - мы снова можем говорить о равных отношениях мужчины и женщины.

Белорусы за гендерный баланс

Представьте ситуацию: в одном классе учится Саша Иванова и Саша Петров. У учительницы на столе лежит неподписанный “сшытак” и она спрашивает, чей он?

- Сашаў! - ответят дети в белорусскоязычной школе, и учительница передаст тетрадку мальчику.

- Сашын! - если говорим о девочке.

В русском языке дети бы ответили только «Сашин». Тогда бы возник еще один вопрос: мальчика или девочки?

- У нас няма абагульненага суфікса, пры дапамозе якога ўтвараецца форма прыналежных прыметнікаў. Мужчынскія і жаночыя формы адрозніваюцца, хоць па структуры словы аднолькавыя. Гэта гендарны баланс і гендарнае размежаванне, у нас няма прэвалявання мужчынскіх ці жаночых формаў, мы за роўныя стасункі нават на ўзроўні мовы. Гэта вельмі глыбокая ментальная асаблівасць.

Более мелодичный, чем русский и польский

В школе детям постоянно рассказывают, что наш язык самый мелодичный или один из самых мелодичных. А вы когда-нибудь задумывались, как измеряется мелодичность?

- Гэта не легенда і не міф. Гэта сапраўды так - наша мова мілагучная дзякуючы сваёй структуры. Бо ў нас ёсць імкненне да ідэальнага складу. Гэта адкрыты склад з двух гукаў - зычны і галосны. Калі разгледзець большасць фанетычных з’яў, напрыклад прыстаўныя галосныя і зычныя, амаль ва ўсім імкнемся да ідэальнага складу. Менавіта таму беларуская мова гучыць больш напеўна, чым расейская, і тым больш чым польская, дзе запар могуць стаяць чатыры зычныя. Для нас гэта зусім не тыповае спалучэнне.

У беларусов всего по два, а ягод много

Писатель Адам Глобус в своем эссе обыграл название произведения Максима Горецкого «Дзве душы». Там он рассказывает, что у нас, белорусов, всего по два. Католическое и правосланое Рождество, Менск и Минск, Колас и Купала… Филолог Алеся Литвиновская соглашается: в нашем языке действительно существует бинарность.

- Гэта можна прасачыць шмат у чым. Напрыклад, у нас дзве правапісныя сістэмы - дарэформавая, што называецца ў народзе тарашкевіцай, і паслярэформавая - наркамаўка. Фактычна ідзе раздзел, хаця я катэгарычна супраць гэтага, гэта адна мова. Але вось ягад у нас заўсёды шмат. Тыповая памылка - пад уздзеяненем рускай мовы ўжываць словы “маліна”, “ажына”, “чарніца”. У нашай мовы ягады заўсёды множнага ліку: маліны, ажыны, чарніцы, журавіны.

Русские не понимают слова “буська”, но часто употребляют наши слова “бярозавік” и “шуфлядка”

- Звычайна калі ў нейкай рэаліі няма аднаслоўнага наймення, лічыцца, што гэта не вельмі актуальная рэалія для носьбітаў мовы. Нармальны чалавек імкнецца да эканоміі моўных сродкаў. Навошта казаць тры словы - “выдвижной ящик стола”, калі можна проста сказаць “шуфлядка”? Яшчэ адно беларускае слова, якое ўжываюць рускамоўныя - “сніць”. Па-руску гэта “видеть сны”, “бярозавік” - березовый сок. Але ёсць словы, якія рускія абсалютна не разумеюць. Напрыклад, слова “буська”.

Белорусский язык - язык любви, потому что мы много “акаем”

Звук “а” в белорусском языке встречается гораздо чаще, чем в других европейских языках. Потому что у нас есть непосредственно сам звук “а”, а еще “о” и “э”, которые переходят в “а” из-за фонетической особенности - “акання”.

- Спецыялісты праводзілі эксперымент пра псіхафізічнае ўспрыманне гуку “а”, якія асацыяцыі ён выклікае, напрыклад колеравыя. Гук “а” асацыюецца з насычаным чырвоным колерам. Усю колеравую гаму можна раскласці па алфавіце. Ярка-чырвоны асацыюецца з жыццём, каханнем. Таму ёсць прыгожае меркаванне, што тыя, хто гаворыць па-беларуску, успрымаюцца як эратычныя і сексуальныя, а беларуская мова - гэта мова кахання .

А В ЭТО ВРЕМЯ

“Праз 100 дзён вы зможаце пахваліцца, што добра ведаеце творчасць Купалы”

Накануне праздника в интернете появился интересный сайт - kupalaposhtai.by. Авторы проекта предлагают подписаться на рассылку стихов белорусского “песняра” Янки Купалы. Для нас подготовили 100 стихотворений, которые всем подписавшимся будут присылать каждый день. Авторы уверены, что через 100 дней вы сможете похвалиться тем, что хорошо знаете творчество белорусского классика.

Интересное