2019-08-07T12:11:59+03:00
КП Беларусь

Баявая слава вёскі Карзуны

Гiсторыя вёскi i яе жыхароў
Поделиться:
Фото: личный архивФото: личный архив
Изменить размер текста:

Недалёка ад Мінска жыве сваім павольным жыццём вёска Карзуны Чэрвеньскага раёна Мінскай вобласці. Паселішча даволі вялікае, двароў на дзвесце. А вось прозвішчаў і з дзясятак не набярэцца - вакол радня. Стагоддзямі жанчыны гадавалі тут дзяцей, завіхаліся ў полі і па гаспадарцы. Мужчыны апрацоўвалі навакольныя землі, вырошчвалі хлеб. А ў ліхія часы варожых нашэсцяў яны, не шкадуючы жыцця свайго, абаранялі Айчыну.

У гады Вялікай Айчыннай вайны загінула 30 ураджэнцаў вёскі. Імёны іх ўвекавечаны на сценах невялікай капліцы, якая не так даўно ўзнесла свае крыжы ў неба над вёскай. Збудавалі капліцу ўсім светам у гонар унікальнай і малавядомай Аўгустоўскай іконы Божай Маці. На двух мемарыяльных плітах высечаны даты жыцця, воінскія званні, імёны загінуўшых і прапаўшых без вестак аднавяскоўцаў.

Фото: личный архив

Фото: личный архив

Ініцыятарам будаўніцтва капліцы стаў архіепіскап Пінскі і Лунінецкі Стэфан (Ігар Пятровіч Корзун) - мой дзядуля. Сярод іншых на плітах памяці ўвекавечана імя яго дзеда, Васіля Мікалаевіча Шыдлоўскага, які загінуў у віры той страшнай вайны. Яго вялікі партрэт вісіць на ганаровым месцы ў пакоі дзядулі. Дзед беражліва збірае і захоўвае дакументы, фатаграфіі, на якіх адлюстравана жыццё родных і аднавяскоўцаў.

Вось пасведчанне Васіля Шыдлоўскага аб заканчэнні ў 1911 годзе Смілавіцкага двухкласнага вучылішча. З дакумента ясна, што вучыліся там шэсць гадоў. І ёсць у дакуменце адна цікавая рэмарка пра тое, што яго ўладальнік «карыстаецца пры адбыцці воінскай павіннасці правамі, што скончыў курс навучальнай установы другога разрада».

Фото: личный архив

Фото: личный архив

Мяркуючы па захаванаму ваеннаму білету, павіннасць гэтую Васіль Шыдлоўскі адбыў. У маі 1916 года ён быў прызнаны прыгодным да страявой службы і «залічаны ў 5-й грэнадзёрскі полк на пасаду стралка царскай арміі», з якой быў звольнены ў 1918 годзе.

Летам 1944 года, пасля вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, Васіля Шыдлоўскага прызвалі ў рады Чырвонай Арміі. Пачаліся франтавыя будні. 28 жніўня 1944 года ён загінуў у баях пад Асаўцом. Баі там ішлі цяжкія, крывавыя. Прарваць добра ўмацаваную абарону немцаў было няпроста. Ёсць сведчанні аднавяскоўцаў, якія служылі з Васілём у адным палку, пра тое, што чырвонаармеец Шыдлоўскі атрымаў цяжкае раненне, быў вынесены з поля бою... На гэтым яго след абрываецца. У запісах прыёму параненых, якія вяліся ў медсанбаце, пра яго ні слова не напісана... Сярод загінуўшых яго імя таксама не значыцца. У сям'ю прыйшло паведамленне: прапаў без вестак... Так і пайшоў у вечнасць Васіль Шыдлоўскі невядомым салдатам. Невядома, дзе ён выпусціў свой апошні выдых, хто закрыў яму вочы, здабыў ён спачын ў брацкай магіле ці, можа, косткі яго так і ляжаць дагэтуль непрыкаянымі.

Фото: личный архив

Фото: личный архив

Дзякуючы намаганням архіепіскапа Стэфана і неабыякавым людзям, сабраны па крупінках звесткі, якія расказваюць пра аднавяскоўцаў, што загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны: даты і абставіны гібелі, схемы размяшчэнняў месцаў пахаванняў, узнагародныя лісты.

Практычна ўсе вясковыя мужыкi ваявалі ў стралковым палку 369-й стралковай Карачэўскай Чырванасцяжнай дывізіі. Былі сярод карзуноўцаў і тыя, хто сустрэў вайну ў радах Чырвонай Арміі:

- Старшы ваентэхнік першага рангу Аляксандр Пракопавіч Корзун загінуў у марскім баі 3 снежня 1941 года ў Фінскім заліве, побач з востравам Ханко.

- Лейтэнант Барыс Іванавіч Зотаў служыў у 855-м стралковым палку. У кастрычніку 1941 года трапіў у палон пад Бранскам. Памёр у офлагу №57 у ліпені 1942 года. Гэтыя падрабязнасці сталі вядомыя дзякуючы ксеракопіі асабістай справы афіцэра, якое педантычныя немцы заводзілі на кожнага палоннага. Спецыяльна надрукаваны бланк, у ніжнім правым куце фотаздымак афіцэра. У руках ён трымае таблічку, на ёй надпіс Sotov, асабісты нумар 767. Побач з фота - адбітак пальца. Асабістыя дадзеныя акуратна ўнесены ў адпаведныя графы. Нямецкая педантычнасць, улік і кантроль...

Фото: личный архив

Фото: личный архив

- Гвардыі старшы лейтэнант Корзун Іван Васільевіч - камандзір разведвальнай роты, ваяваў у 14-й гвардзейскай брыгадзе 4-га гвардзейскага армейскага корпуса. Загінуў у баі 14 сакавіка 1944 года пры вызваленні ўкраінскага сяла Спаскае, што ў Мікалаеўскай вобласці. У красавіку 1944 гады яго пасмяротна ўзнагародзілі ордэнам Айчыннай вайны II ступені.

- Баец Мікалай Раманавіч Русак, 1926 года нараджэння, загінуў 15 жніўня 1944 года, абараняючы вёску Прухнава. А яму ж не было яшчэ і дваццаці.

- Часам адладжаная машына ваеннай канцылярыі давала збой: восенню 1944-га ў сям'ю Цімафея Лукіча Шыдлоўскага прыйшла пахаронка, якая паведамляла родным аб яго гібелі ў Гродзенскім раёне Беластоцкага ваяводства. Да пахаронкі дадавалася і схема, на якой было адзначана месца пахавання. Родныя яго аплакалі, а ён пасля вайны вярнуўся жывым і здаровым, памёр толькі ў 70-я гады ...

- Гісторыя гэтая не была адзінкавая. Пасля пахавання вярнуліся з вайны і Лявон Яфімавіч Волчак, і Аляксандр Харытонавіч Русак. Вярнуўся і яшчэ адзін Шыдлоўскі - Сяргей Дзмітрыевіч. Прыйшло паведамленне, што ён загінуў 16 мая 1942 года ў раёне Мурманска. Але ашукаўшы смерць, з баямі дайшоў да Германіі ў складзе 24-га гвардзейскага стралковага палка 10-й гвардзейскай стралковай дывізіі. Там ён сустрэў Перамогу. А 17 чэрвеня 1945 года гвардыі чырвонаармеец Сяргей Дзмітрыевіч Шыдлоўскі быў узнагароджаны медалём "За адвагу".

Фото: личный архив

Фото: личный архив

- Шыдлоўскі Іван Аляксеевіч - кулямётчык 1223-га стралковага палка той самай 369-й стралковай Карачаеўскай Чырванасцяжнай дывізіі. Ён пражыў да крыўднага мала - усяго 32 гады. Да вайны працаваў на керамічнай фабрыцы. Івана прызвалі 6 ліпеня 1944 года. У кастрычніку ён удзельнічаў у баях за вызваленне Польшчы. У тым баі Іван Шыдлоўскі быў паранены і праз некалькі гадзін памёр у 451-м асобным медсанбате. Пазней землякі-аднапалчане раскажуць родным, што разрыўной куляй, якая трапіла ў плячо, яму практычна адарвала руку. Пакуль неслі ў медсанбат, страціў шмат крыві. Шанцаў выжыць было мала. 8 кастрычніка, праз тры дні пасля смерці, згодна загаду №0118 Іван Аляксеевіч Шыдлоўскі быў узнагароджаны за свой подзвіг ордэнам Славы III ступені. Адзнака аб прысваенні ўзнагароды «пасмяротна» ў загадзе адсутнічае. Мабыць, прадстаўленне ішло адразу, у дзень памятнага бою, на зыходзе якога герой памёр, памёр ад ран.

Вось такім гераічным летапісам баявой славы можа ганарыцца адна мірная беларуская вёска. А колькі іх усяго на беларускай зямлі? Тысячы. І ў кожнай свая неацэнная, не менш трагічная і гераічная гісторыя. Гісторыі людзей, якія ўсталі ў ліхі час на абарону сваёй зямлі, якія сплятаюцца ў грандыёзнае маштабнае палатно вялікага народнага подзвігу. Кожны прайшоў уласны шлях, пранёс свой крыж, прыняў апошні смяротны бой. Але мэта была адна - вызваліць Айчыну ад ворага, адстаяць мір на роднай зямлі.

Кісель Арсеній, суворавец 3 роты 3 узвода (7 клас) Мінскага сувораўскага ваеннага вучылішча.

Подпишитесь на новости:
 
Читайте также